Παιδιατρικά Κατάγματα: Βασικές Αρχές και Αντιμετώπιση

     Τα κατάγματα σε παιδιά διαφέρουν σημαντικά από αυτά των ενηλίκων λόγω της ιδιαίτερης δομής και λειτουργίας του παιδικού σκελετού κατά την ανάπτυξη. Ο σκελετός των παιδιών δεν είναι ένας σκελετός ενήλικα σε μικρότερες διαστάσεις. Τα παιδικά οστά είναι πιο ελαστικά, λιγότερο ανθεκτικά, έχουν παχύτερο περιόστεο (το «περίβλημα» του οστού) και διαθέτουν συζευτικό χόνδρο(επιφυσιακές-αυξητικές πλάκες) που είναι υπεύθυνες για την ανάπτυξη των οστών. Γι’ αυτό τα κατάγματα στα παιδιά έχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με τους ενήλικες. 
Διαφορετικοί μηχανισμοί πρόκλησης
Το αναπτυσσόμενο οστό έχει μικρότερη μηχανική αντοχή στα φορτία ενώ οι σύνδεσμοι είναι ελαστικοί και ανθεκτικοί με αποτέλεσμα την πρόκληση καταγμάτων από φαινομενικά απλές πτώσεις και παιχνίδια.
Διαφορετικοί τύποι καταγμάτων
Οι παρακάτω τύποι καταγμάτων υπάρχουν μόνο στην παιδική ηλικία:  
Σαν πράσινο κλαδί: Το οστό σπάει σαν φρέσκο κλαδί – σπάει από τη μία πλευρά και λυγίζει από την άλλη.
Πλαστική παραμόρφωση: Το οστό λυγίζει χωρίς να σπάσει.
Ατελή κατάγματα: Το οστό δεν έχει σπάσει πλήρως, κάτι πολύ συχνό στα παιδιά.
Κατάγματα συζευτικού χόνδρου(Salter-Harris): απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και
παρακολούθηση, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη του οστού.
Άτυπα συμπτώματα.
Όπως ήδη αναφέρθηκε υπάρχουν κατάγματα όπου το οστό δεν σπάει εντελώς με αποτέλεσμα απουσία μελανιάσματος ή πρηξίματος και πολύ λίγο ή ασαφή πόνο.
Σε κάποια κατάγματα ο πόνος είναι ελάχιστος και εμφανίζεται μόνο σε κάποιες κινήσεις ενώ η κίνηση της άρθρωσης μπορεί να είναι δυνατή με μόνο μικρή ενόχληση.
Ταχύτερη επούλωση
Τα παιδιά παράγουν άφθονο ιστό κολλαγόνου και έχουν καλύτερη αιμάτωση κυρίως λόγω του πολύ ενεργού περιόστεου. Ένα κάταγμα που χρειάζεται μήνες σε ενήλικα, μπορεί να επουλωθεί σε 3-6 εβδομάδες σε ένα παιδί. Η ταχύτητα και ο χρόνος επούλωσης εξαρτάται από την ανατομική θέση, το είδος του κατάγματος και την ηλικία του παιδιού.
Δυνατότητα αυτοδιόρθωσης
Όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο καλύτερα διορθώνονται οι παραμορφώσεις με την ανάπτυξη. Ιδιαίτερα σε κατευθύνσεις που συμβαδίζουν με την κίνηση της άρθρωσης, η φύση βοηθάει πολύ. 
Κίνδυνοι – επιπλοκές
Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι η βλάβη στο συζευτικό χόνδρο, που μπορεί να προκαλέσει βράχυνση ή παραμόρφωση στο άκρο αργότερα.

Συμπτώματα και Διάγνωση

     Τα συνήθη συμπτώματα των καταγμάτων υπάρχουν φυσικά και στα παιδιά.
Πόνος, πρήξιμο, μελάνιασμα, αδυναμία χρήσης του άκρου ή και παραμόρφωση. Οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν την ενθάρρυνση της κίνησης ή να θεωρούν ότι ένας ήπιος τραυματισμός δεν μπορεί να έχει προκαλέσει κάταγμα. Όπως ήδη αναφέρθηκε υπάρχουν και διαφοροποιήσεις με πιθανό μοναδικό σύμπτωμα το παιδί να μην θέλει να χρησιμοποιήσει το άκρο ή να βαδίσει.   
Απεικονιστικά διενεργούνται ακτινογραφίες και σε ειδικές περιπτώσεις υπέρηχος ή μαγνητική/αξονική τομογραφία γιατί κάποια κατάγματα δεν θα είναι εμφανή σε απλές ακτινογραφίες.

Αρχές Θεραπείας

Συντηρητική θεραπεία είναι η πρώτη επιλογή στα περισσότερα παιδιατρικά κατάγματα.
Κλειστή ανάταξη (διόρθωση της θέσης των οστών) αν χρειάζεται και ακινητοποίηση με γύψο ή νάρθηκα. Τα παιδιά ανέχονται πολύ καλά την ακινητοποίηση ενώ κινητοποιούνται γρήγορα μετά την αφαίρεση του.
Χειρουργική επέμβαση είναι αναγκαία θεραπεία όταν: το κάταγμα έχει προκαλέσει σημαντική μετατόπιση στα οστά και η θέση τους δεν είναι δυνατό να διορθωθεί με κλειστή ανάταξη, όταν υπάρχει βλάβη σε αγγεία ή νεύρα, όταν επηρεάζεται η άρθρωση ή ο συζευτικός χόνδρος, καθώς και όταν το παιδί πλησιάζει την σκελετική ωρίμανση οπότε και η πιθανότητα αυτοδιόρθωσης είναι ελάχιστη σε ένα παρεκτοπισμένο κάταγμα.
Χρησιμοποιούνται ελαστικοί ενδομυελικοί ήλοι που δεν βλάπτουν τις επιφυσιακές πλάκες καθώς και τα εμφυτεύματα και συστήματα εσωτερικής οστεοσύνθεσης που
χρησιμοποιούνται στους ενήλικες.
Αποκατάσταση . Η φυσικοθεραπεία χρειάζεται πολύ πιο σπάνια από ότι στους ενήλικες. Έχει ρόλο σε σύνθετα κατάγματα και η λανθασμένη φυσικοθεραπευτική αγωγή μπορεί να προκαλέσει περισσότερα προβλήματα από όφελος. Τα παιδιά ακολουθούν διαφορετική πορεία αποκατάστασης σε σχέση με τους ενήλικες. Μετά την επούλωση τους κατάγματος, το άκρο μπορεί να είναι λίγο αδύναμο και άκαμπτο – αυτό όμως είναι αναμενόμενο και συνήθως βελτιώνεται γρήγορα.

Συμπέρασμα
    Τα παιδιά μπορούν να πάθουν κατάγματα ευκολότερα από τους ενήλικες αλλά έχουν εκπληκτική ικανότητα επούλωσης. Οι περισσότεροι μικροί τραυματισμοί αντιμετωπίζονται με απλή ακινητοποίηση και κατάλληλη παρακολούθηση, με άριστα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Πολύ σημαντική είναι η έγκαιρη και σωστή αρχική αντιμετώπιση καθώς και η προσεκτική παρακολούθηση.