Κατάγματα ποδοκνημικής άρθρωσης
Τα κατάγματα της ποδοκνημικής άρθρωσης είναι απο τα πιο συχνές κακώσεις των οστών, ιδιαίτερα σε αθλητές, νέους και ηλικιωμένους. Περιλαμβάνουν τα κατάγματα των οστών της περιφερικής κνήμης και της περόνης. Ποδοκνημική είναι η άρθωση που ενώνει την γαμπα – κνήμη και το πόδι και συχνά αναφέρεται λανθασμένα ως αστράγαλος. Ο αστράγαλος στην πραγματικότητα είναι το οστό κάτω απο αυτή την άρθρωση και πάνω απο το οστό της πτέρνας. Τα κατάγματα της ποδοκνημικής είναι απλά η σύνθετα, με ή χωρίς μετατόπιση των οστών απο την φυσιολογική τους θέση και μερικές φορές συνυπάρχει βλάβη συνδέσμων ή του δέρματος.
Αιτίες
Η αιτία των καταγμάτων είναι κακώσεις υψηλής ενέργειας, με μηχανισμό στροφής πάνω στο πόδι, απο ατυχήματα, αθλητισμό ή πτώσεις απο ύψος, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες η παρουσία οστεοπόρωσης είναι παράγοντας για κατάγματα με μηχανισμό χαμηλής ενέργειας σε καθημερινές δραστηριότητες. Ένα απλό στραβοπάτημα με “γύρισμα” του ποδιού είναι αρκετό να προκαλέσει κάταγμα.
Τα κατάγματα της ποδοκνημικής μπορεί να είναι σχετικά απλές κακώσεις με πολύ καλά αποτελέσματα και πλήρη αποκατατάσταση μέχρι πολύ βαριές κακώσεις δύσκολα αντιμετωπίσιμες, με βαριές μακροχόνιες επιπλοκές, συνεπώς απαιτούν πολύ προσοχή σε όλα τα στάδια της αντιμετώπισης.
Η βαρύτητα τους εξαρτάται απο το ποιά οστά παθαίνουν το κάταγμα, σε σε ποιό σημείο τους και τους συνδιασμούς. Συνηθέστερα είναι τα κατάγματα του έξω σφυρού – κατάγματα του οστού της περόνης, έσω σφυρού κατά τα οποία το κάταγμα εντοπίζεται στο έσω και κάτω τμήμα του οστού της κνήμης, οπίσθιου σφυρού οπου η εντόπιση είναι το κατώτερο και οπίσθιο τμήμα της κνήμης , τα αμφισφύρια και τρισφύρια κατάγματα όπου υπάρχουν ταυτόχρονα οι παραπάνω συνδιασμοί καταγμάτων. Στα κατάγματα αυτά μπορεί επίσης η άρθωση να έχει διαταραχθεί και να είναι εκτός θέσης – εξάρθρημα ή υπεξάρθρημα, να είναι ανοικτά – το οστό προβάλει απο το ανοικτό τραύμα του δέρματος, ενώ σε άλλα η άρθρωση έχει επίσης βλάβη. Σε βαριές κακώσεις θα υπάρχουν βλάβες σε συνδέσμους και στο δέρμα. Τα παραπάνω έχουν μεγάλη σημασία για τον τρόπο αντιμετώπισης και το τελικό αποτέλεσμα και πρόγνωση.
Συμπτώματα
Έντονος – άμεσος οξύς πόνος με αλλά και χωρίς κινήσεις της άρθρωσης. Συνήθως η φόρτιση και η βάδιση είναι εξαιρετικά επώδυνες. Άμεσο οίδημα-πρήξιμο το οποίο αυξάνεται σταδιακά.
Εκχυμώση – μελάνιασμα γύρω απο την άρθωση που μπορεί να επεκταθεί μέχρι και στο άκρο πόδι.
Παραμόρφωση, με το πόδι να είναι σε μη φυσιολογική θέση και σημαντικά διαταραγμένη εικόνα της άρθρωσης.
Μερικές φορές, σε απλά κατάγματα περόνης, η βάδιση αν και επώδυνη είναι δυνατή και οδηγεί σε λανθασμένη εντύπωση οτι πρόκειται για διάστρεμμα.
Αυτονόητα οι κακώσεις και τα κατάγματα στα οποία το οστό έχει διαπεράσει το δέρμα ( ανοικτά κατάγματα ) διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο μόλυνσης και πρέπει να αντιμετωπιστούν σε επείγουσα βάση όπως και τα κατάγματα με σοβαρή παραμόρφωση και πιθανή εξαρθρηματική θέση.
Διάγνωση
Η διάγνωση περιπλαμβάνει απαραίτητα το ιστορικό κάκωσης, την κλινική εκτίμηση και τον απεικονιστικό έλεγχο. Ο απεικονιστικός έλεγοχς διενεργείται με ακτινογραφίες ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αξονική τομογραφία ή και μαγνητική τομογραφία( συνήθως σε δεύτερο χρόνο) για τον λεπτομερή έλεγχο βαριών κακώσεων, ενδαρθρικών ή συνδεσμικών βλαβών. Μερικές φορές μπορεί να χρειαστούν ειδικές ακτινογραφίες για τον έλεγχο της σταθερότητας της άρθρωσης.
Αντιμετώπιση – Θεραπεία
Η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει νάρθηκα ακινητοποίησης , επείγουσα ανάταξη σε κατάγματα με εξάρθρημα, παυσίπονα, αντιθρομβωτική αγωγή, ανάρροπη θέση του ποδιού και παγοθεραπεία. Σε ανοικτά κατάγματα ή κατάγματα – εξαρθήματα χρειάζεται νοσηλεία για αγωγή, ανάταξη και παρακολούθηση.
Η θεραπεία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η κατηγοριοποίηση του κατάγματος, η ηλικία και συνυπάρχουσες παθήσεις του ασθενή, αλλά πάντα ο στόχος είναι το κάταγμα να πορωθεί στην αρχική του θέση, η άρθρωση να είναι σταθερή κατά την διάρκεια της ακινητοποίησης αλλά και μετά την πόρωση του κατάγματος, και η κινητοποίηση να αρχίσει με ασφάλεια όσο το δυνατό πιο γρήγορα.
Σε μερικά σταθερά κατάγματα περόνης η συντηρητική αγωγή με νάρθηκα -μπότα και αποφόρτιση( βάδιση με πατερίτσες ) για μερικές (4-6) εβδομάδες είναι αρκετή ενώ σε άλλα κατάγματα της περόνης μόνο η χειρουργική αντιμετώπιση θα δώσει την καλύτερη αποκατάσταση.
Στα κατάγματα που περιλαμβάνουν το οστό της κνήμης και της περόνης ( αμφισφύρια, τρισφύρια ) η χειρουργική αγωγή είναι ενδεδειγμένη και η συντηρητική αγωγή έχει αντένδειξη λόγω των πολύ κακών αποτελεσμάτων .
Ένδειξη για χειρουργική αποκατάσταση έχουν επίσης στην πλειοψηφία τα ενδαρθρικά κατάγματα, τα κατάγματα εξαρθήματα καθώς και τα ανοικτά κατάγματα.
Ο χρόνος αποφόρτισης μετά απο χειρουργική αποκατάσταση κυμαίνεται μεταξύ 6-8 εβδομάδων, λαμβάνονται αντιθρομβωτικά ενώ φυσικοθεραπεία ξεκινά μετά τις 4 εβδομάδες σταδιακά. Η βάδιση είναι εφικτή συνήθως μετά απο 6 εβδομάδες αλλά η πλήρης αποκατάσταση διαρκεί το λιγότερο 3 μήνες.
Οι επιπλοκές και η τελική πρόγνωση είναι άμεσα συνδεδεμένες με την βαρύτητα της αρχικής κάκωσης και του κατάγματος, τις ιδιαιτερότητες κάθε ασθενή, την ακριβή διάγνωση και θεραπεία, ειδικά όταν είναι χειρουργική, καθώς και την συμμόρφωση του ασθενή στην θεραπεία και φυσικοθεραπεία.
Πρόγνωση
Το τελικό αποτέλεσμα και η μακροχρόνια πρόγνωση εξαρτώνται απο τους προαναφερθέντες παράγοντες Στις πιο απλές περιπτώσεις (απλά κατάγματα περόνης ή αμφισφύρια κατάγματα) η πρόγνωση είναι εξαιρετική με πλήρη αποκατάσταση. Σύνθετες , επιπλεγμένες, βαριές κακώσεις είναι δυνατό να οδηγήσουν σε λιγότερο καλά αποτελέσματα.
